20-10-2017
e-Dziennik

Statystyki

Szkolna strona istnieje od 13.10.05 

Szukaj

Webmaster login

Historia szkoły w Porębie Wielkiej

 

W 1882r. została założona w Porębie Wielkiej jednoklasowa szkola elementarna. Nauka trwała od św. Michała (29 września), do św. Wojciecha (23 kwietnia). Nauczyciel utrzymywany był przez mieszkańców, dlatego też uczyły się tylko dzieci bogatszych chłopów.

Frekwencja stopniowo rosła i od 1900r. zatrudniono jeszcze jednego nauczyciela oraz wybudowano murowany dom z jedną klasą i mieszkaniem dla nauczyciela. Po kilku latach pomieszczenie okazało się zbyt małe, wybudowano, więc w ogrodzie szkolnym drewniany budynek na mieszkanie dla kierownika szkoły, a stary przeznaczono na szkołę, która mieściła trzy izby lekcyjne.

W latach 1895-1914 dużo pomogli szkole: Michał Dobrowolski-dworski administrator, wójt Balakowicz i Bobrowski. W tym czasie dzieci kończyły edukację na II lub III klasie, tylko troje kształciło się dalej: Franciszek Smaciarz-późniejszy pisarz Władysław Orkan i dwóch leśników: Józef Kral i Józef Kaciczak.

W okresie I wojny światowej działalność szkoły prawie zamarła, bo nauczyciel służył w wojsku. Po utworzeniu niepodległego państwa polskiego szkoła w Porębie rozwijała się i była największa w okolicy.Uczyło w niej czterech nauczycieli. Od 1930r. pod kierownictwem Pana Mariana Żurka zyskała na prestiżu. Powstały wtedy: zespół artystyczny, biblioteka, chór. Ten pomyślny rozwój przerwał wybuch II wojny światowej: brak zeszytów, podręczników, opału, wysyłanie dzieci na roboty przymusowe do Rzeszy, spowodowały przerwę w pracy szkoły. Pan Marian Żurek organizował tajne nauczanie dla dzieci. Niektóre z nich po zakończeniu wojny poszły od razu do gimnazjum.

Liczba uczniów wzrosła aż do 250. Trzeba było rozdzielić dużą salę szkolną na dwie izby. Pracowało sześciu nauczycieli. W 1956r. przebudowano parter i dobudowano piętro, dzięki czemu szkoła dysponowała siedmioma izbami lekcyjnymi i dużymi korytarzami. W nocy z 2 na 3 stycznia 1963r. pożar zniszczył budynek szkolny w 60%. Przyczyny pożaru nie zdołano ustalić. Młodzież uczyła się w budynkach prywatnych, mieszkaniu kierownika Mariana Żurka i w pomieszczeniach baru GS. Nauka odbywała się na 2 lub 3 zmiany. Uczniowie musieli przechodzić z budynku do budynku. W Koninkach działała filia szkoły dla klas I-III.

W 1964r. zdołano wyremontować tylko trzy sale, w budynku pojawiła się wilgoć. Powstał komitet budowy szkoły, który czynił starania, by w Porębie powstała szkoła odpowiednia dla 300 uczniów. W 1970r. nowa szkoła została oddana do użytku. Otrzymała imię Władysława Orkana. 27 sierpnia 1972r. umarł zasłużony pedagog, wychowawca i kierownik szkoły Pan Marian Żurek.

W 1999r. reforma edukacyjna wprowadziła szkoły gimnazjalne i część uczniów w wieku 13-16 lat przeszła do gimnazjum w Niedźwiedziu. Zreformowana szkoła podstawowa prowadzi od tamtego czasu zajęcia w dwóch etapach: zintegrowanym (I-III) i blokowym (IV-VI). W 2003r. powstał zespół szkół: podstawowej (nadal im. W.Orkana) i gimnazjum (narazie bez nadanego imienia). W tym samym roku przeproadzono także gruntowny remont budynku. Obecnie planowana jest rozbudowa szkoły, a także wybudowanie obok niej hali sportowej. Misję naszej szkoły oddaje hasło: "Nie dla szkoły, lecz dla życia się uczymy", będące cytatem z "Listów" rzymianina Seneki Młodszego "Non schole, sed vitae discimus".

 

 

Szkoła w Porębie Wielkiej po pożarze

 

 
Kierownicy szkoły 

 

  • Antonina Dobrowolska 1882-1887
  • Michał Izworski 1887-1893
  • Józef Ogorzały 1893-1900
  • Jan Kurleto 1900-1929
  • Maria Putiatycka 1929-1930
  • Marian Żurek 1930-1972 

Dyrektorzy szkoły:

  • Marian Bulanda 1972-1984
  • Andrzej Skirliński 1984-1993
  • Stanisława Świerz 1993-1999
  • Andrzej Ślazyk 1999-2018
  • Agnieszka Sasal 2018

 

HISTORIA PORĘBY WIELKIEJ


 

Jeszcze w XIIIw. Gorce pokrywała rozległa Puszcza Karpacka. W roku 1234 cały ten obszar, wraz ze znaczną mapa2częścią Podhala, otrzymał od Henryka Brodatego ( księcia krakowskiego)-Teodor, wojewoda krakowski z rodu Gryfitów. On z kolei, kilka lat później, nadał te dobra założonemu przez siebie klasztorowi Cystersów w Ludźmierzu, prowadzącemu później akcję kolonizacyjną (zakładanie nowych wsi) tych terenów. Dzięki tej działalności powstały m.in. okoliczne wsie: Podobin, Niedźwiedź, Poręba (występująca początkowo pod nazwą Porabka ). W XVw. podgorczańskie wsie stają się znowu własnością królewską, która dzierżawiona była przez rodzinę Ratułdów ze Skrzydlnej. W 1518 r. Poręba łącznie z okolicznymi wsiami wchodzi mapa2mapa2w posiadanie rodziny Pieniążków przez małżeństwo Beaty Ratułdównej z Janem Pieniążkiem, którzy w 1565 r. Zakładają tu pierwszy folwark. W 1607r. Poręba przestaje być królewszczyzną, staje się na mocy konstytucji sejmowej własnością prywatną Sebastiana Lubomirskiego. "Klucz wielkoporębski" staje się wtedy ośrodkiem przemysłu drzewnego i hutniczego(Huciska w Koninkach produkują flaszki różnej wielkości). Jest browar z gorzelnią, folusz, potasznia w Koninie, papiernia w Niedźwiedziu mapa2i 11 młynów. Wytwarzano też gonty, bednarkę i tarcicę, które wysyłane były do Bochni i Wieliczki (kopalniami tymi zarządzał z polecenia króla, Sebastian Lubomirski) W 1760 roku klucz wielkoporębski przechodzi w ręce Sanguszków jako posag Marii Lubomirskiej, mapa2żony Karola Pawła Sanguszki. Począwszy od 1760 roku aż do 1945 klucz porębski jest własnością rodziny Wodzickich. Hrabiemu Ludwikowi Wodzickiemu zawdzięczamy powstanie, w roku 1927, drugiego w Karpatach rezerwatu przyrody im. Władysława Orkana. W czasie okupacji niemieckiej dwór należał do gen. SS Krugera, któremu szef gestapo i policji Generalnej Guberni Heinrych Himmler, podarował rezydencję na zameczek myśliwski. Dwór nigdy już nie powrócił do rodziny Wodzickich, w roku 1945 spłonął, a resztę posiadłości zabrało państwo na mocy dekretu o reformie rolnej. Od 1981r. Jest w zarządzaniu Gorczańskiego Parku Narodowego.

      

PATRON NASZEJ SZKOŁY



WŁADYSŁAW ORKAN - LEGENDA GORCÓW

Patron 1
Najznakomitszy pisarz, poeta i publicysta związany z Gorcami urodził się 27 XI 1875 r. w Porębie Wielkiej, w kurnej chacie pod wzgórzem Pustka. Naprawdę nazywał się Franciszek Salezy Smaciarz, a w 1898 r. zmienił nazwisko na Smreczyński. Władysław Orkan to pseudonim literacki. Gdy miał osiem lat, w Porębie otwarto właśnie pierwszą szkołę, Patron 2do której mały Franek uczęszczał od 1884 do 1886 roku. Kolejne dwa lata pobierał nauki w czteroklasowej szkole klasztornej 0.0. Cystersów w Szczyrzycu. Orkan pisał w szkicu "Nieco o szkole": ...szkoły dawniej na wsi, we właściwym znaczeniu, nie było. Ot trafił się ktoś, co umiał czytać, rzadziej pisać - i ten podczas zimowych miesięcy, bo latem mowy o tym być niePatron 3mogło, młodzież z pobliska poduczał. Taka np. była u mojej Matki, w przysiółku Poręby. Zagraniu, która dzieci z pobliskich rozrzuconych po potokach chałup drukowanego, ślabizować i czytać uczyła. Większa szkoła, prawie już w porównaniu z tamtą akademia, była przy kościele parafialnym, gdzie sam pan organista czytać, pisać, może i rachować uczył... Patron 4Od 1888r. Franciszek Smaciarz kontynuował edukację w Gimnazjum Św. Jacka w Krakowie. Jego kolegą był znany później działacz turystyczny i nestor górskiej turystyki w Polsce - Kazimierz Sosnowski. W 1898 r. Orkan wydał "Nowele" a dwa lata później opowiadania "Nad Urwiskiem". Lata te przyniosły także dwa pierwsze tomiki poetyckie. Niezwykle udany i płodny okres 1900-1903 zaowocował powieściami Patron 5"Komornicy" i "W roztokach". Dramaty społeczne: "Ofiara". "Wina i kara" oraz "Franek Rakoczy" nie były przyjmowane życzliwe przez ówczesnych krytyków. Orkan szczególnie cenił kontakt z naturą, a do jego ulubionych zakątków w Gorcach należały polany: nieistniejąca dziś Wasielka oraz Łąki. Towarzyszami gorczańskich wędrówek i przeżyć poety byli Patron 6m.in.: Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff, Kornel Makuszyriski Jan Wiktor, Juliusz Osterwa, Adolf Nowaczyński i Adam Grzymała-Siedlecki. A oto niezwykle wymowny cytat z powieści "W roztokach", który daje wyobrażenie o literackim kunszcie Orkana: Cała dolina zamknięta wąwozem zdawała mu się ogromnym kościołem, którego ściany zieloność Patron 7przybrała: jasna i ciemna i spławiała nieco, pnąca w górę wzorzystym rozkwitem aż ku samemu wierchu pod sklepienie. A zaś po owym sklepieniu płynęły baranki czyste, wykąpane w rosie, to znów pierzaste jak łabędzie, nieprzejrzystym stadem. A hań wysoko lśniła promienna monstrancja światów, oczom ziemi za widna, za dużo przeczysta, aby wprost ku niej mogły patrzeć. Patron 8W 1911 r. Orkan włączył się do starań o odzyskanie dla Polski Spiszą i Orawy oraz wstąpił do Związku Podhalan. Rok później ukazała się poetycka powieść "Drzewiej" o gorczańskiej puszczy. Orkan pisywał w "Gazecie Podhalańskiej" o konieczności zachowania rodzimej kultury Podhala. W 1914 r. poeta został żołnierzem IV Pułku Legionów. Po jego szczęśliwym powrocie z wojny, matka ufundowała w 1918 r. na Groniu - obok rodzinnego domu - kapliczkę. Orkan, rozmiłowany w pięknie górskiej przyrody i doceniającyPatron 9potrzebę jej ochrony, posadził koło swojego domu dziesięć jaworów. Od 1919 r. objął przewodnictwo Związku Podhalan i opracował m.in. słynne "Wskazania dla synów Podhala". Wyjątkowe przywiązanie do skalnej ziemi najlepiej ukazuje znamienny wiersz "Tobie Podhale" wygłoszony w 1927 r. w Nowym Targu podczas uroczystości z okazji 30-lecia pracy literackiej Orkana. Do jego mniej Patron 10znanych powieści należą: "Kostka Napierski" i "Pomór". Wśród nowel: "Miłość pasterska", "Wesele Prometeusza" oraz zbiorek "Herkules nowożytny i inne wesołe rzeczy". Piękno krajobrazu Gorców oraz trudy życia Zagórzan przedstawiają tomy poezji: "Nad grobem matki", "Z tej smutnej ziemi", "Z martwej roztoki" oraz "Pieśni czasu". Przeżycia frontowe zaowocowały tomem "Drogą Czwartaków i inne opowiadania Patron 11wojenne". Ostatnią była książka o Beskidzie Śląskim. Władysław Orkan zmarł w Krakowie 14 V 1930 r. a pochowany został na słynnym Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Imię Orkana otrzymał Dom Podhalański - siedziba Związku Podhalan w Ludźmierzu, schronisko PTTK na Turbaczu, a także wiele szkół, ulic a nawet zakładów pracy w całym kraju. W 1927 r. powstał na północnych stokach Czoła Turbacza rezerwat przyrody,Patron 12nazywany imieniem Władysława Orkana. Imię Orkana przyjęło Muzeum Regionalne w kościółku św. Marii Magdaleny w Rabce. Na rynku w Nowym Targu stoi pomnik "literackiego harnasia Gorców" ufundowany w 1934 r. przez Polonijny Związek Podhalan z USA. Monument ten, wg projektu S. Marcinowa i M. Rekuckiego, stał pierwotnie przy pl. Słowackiego. W czasie wojny zniszczyli go Niemcy. DOM POETY POD STARMACHOWSKIM GRONIEM Zbudowany w latach 1903-1906, został w 1973 r. wykupiony z rąk prywatnych i po renowacji udostępniony jako muzeum. Patron 13Jest to filia Muzeum Regionalnego w Rabce. Na ścianie koło wejścia umieszczono w 1956 r. na 80-lecie urodzin poety tablicę: "W tym domu żył i tworzył Władysław Orkan, poeta, powieściopisarz, dramaturg, syn Podhala, wielki piewca jego ludu". Tuż obok wejścia rzeźba Orkana, zadumanego nad książką. Ekspozycja "Orkanówki" znajduje się w całości na parterze (piętro to pokoje gościnne; uprzednio był tam pokój córki Orkana - Zosi i pracownia letnia). Z sieni wchodzimy do kuchni. Nie ma tutaj żadnych pamiątek po Orkanie, Patron 14obejrzeć można natomiast eksponaty etnograficzne. Jest więc długa listwa z galeryjką i okazami ceramiki, dziełami rabczańskich garncarzy. Obok kołowrotki i inny sprzęt do obróbki lnu, sprzęty gospodarstwa domowego (m.in. kredens z 1867 r.). Kolejnym pomieszczeniem jest pokój matki Orkana - Katarzyny Smreczyńskiej. Wśród ludowych, malowanych na płótnie oleodruków, Matka Boska Częstochowska i Matka Boska Gidelska. Bardzo oryginalnie prezentuje się oprawiony w ramy haft ze stylizowanymi makami. Patron 15Teraz przechodzimy przez werandę do hallu, gdzie przedtem było główne wejście do "Orkanówki". Na werandzie - podziwiając krajobraz Beskidu Wyspowego - Orkan wypoczywał lub malował. Wiszą tu zdjęcia Orkana: z bratem oraz podczas gry w szachy z drugą żoną - Folejewską. Są także fotografie matki Orkana i córki Zosi. Pokój jadalny, następny z kolei, ma okienko do kuchni, przez które podawano posiłki. Ekspozycja obrazuje wkład Orkana w regionalizm podhalański. Są m.in. prace Stanisława Pigonia i Józefa Dużyka o Orkanie oraz Patron 16liczne wycinki prasowe. Wiszą tu dwa obrazy Józefa Pieniążka, przedstawiające kościółek w Rabce i kapliczkę przy "Orkanówce". W pokoju gościnnym pokazano rozwój pisarski Orkana: rękopisy utworów, listy, zdjęcia, Patron 17pierwsze wydania książek - w tym "Listów ze wsi" oraz kilku opublikowanych dramatów. Najważniejszym pomieszczeniem "Orkanówki" jest gabinet - pracownia poety, o surowym, ascetycznym wyglądzie, z prostym stolikiem i lampą naftową. Tutaj powstały powieści "Pomór" i "Drzewiej". W pracowni Orkan umieścił popiersia swojej matki oraz zdjęcie pierwszej żony, Marii Zwierzyńskiej. W pracowni stoi regał z książkami i rękopisami Orkana oraz pianino marki "Petrof" i cytra, którą poeta kupił swojej córce Zosi. Z licznych namalowanych przez Orkana obrazów, które w większości rozdał przyjaciołom, w gabinecie pozostały dwa: widok z Wasielki i widok na Giewont. 


Artykuł poświęcony Władysławowi Orkanowi 
 
Hymn Zespołu Szkoły Podstawowej im. Wł. Orkana
w Porębie Wielkiej

 


I zwrotka

Wiedzą nauką uzbrójmy dłonie
I dalej bracia w szeroki Świat,
Rzeczpospolitej myśmy synowie...
A każde dziecko tej ziemi kwiat.

Ref.
 

Dalej szeregi "Dziecięcych lat"
W Porębie Wielkiej na losu wiatr
Ukochać życie, polubić pieśń
I spracowanym ochłodę nieść

II zwrotka
 

Niech nasza szkoła w Porębie Wielkiej
Wyrabia wolę i ducha hart.
Gdy podejmiemy dojrzałe kroki,
Niech miły będzie do pracy start.


Ref.
 

Dalej szeregi "Dziecięcych lat"
W Porębie Wielkiej na losu wiatr
Ukochać życie, polubić pieśń
I spracowanym ochłodę nieść

 

Certyfikaty

Zapraszamy na Naszego
Facebooka 
 

  

 Katalog Gwiazdor

   

    

  

 

 

Banery





 



 

 
  

 

 Administrator  mgr inż. Łukasz Sułkowski e-mail: cool_boe@interia.pl

 

CMS Tractable by Marketing Studio